| DOSSIER ALMERE - EEN
TIJDSDOCUMENT BRON: VRIJ NEDERLAND 21-10-2000 NUMMER 42 |
| Almeerders houden van Almere - nóg wel SOCIALE COHESIE DOOR ELMA DRAYER en MARGALITH KLEIJWEGT Almere wil officieel bij de twintig grote steden van Nederland horen. De gemeente hoopt daardoor op extra geld uit het potje van minister Van Boxtel om haar dreigende 'grotestadsproblemen' aan te pakken. Daarom werd er een grootscheeps universitair onderzoek uitgevoerd naar de 'sociale cohesie' in deze poldergroeistad. De uitkomst hiervan is opmerkelijk. De inwoners vinden het er prettig en veilig, maar daar zou weleens snel verandering in kunnen komen. Het gemeentebestuur van Almere was nieuwsgierig. Het inwonertal van Almere, bijna een kwarteeuw oud, groeit en groeit, nergens wordt zo driftig gebouwd als in deze polderstad. Maar hoe staat het met de lokale 'sociale cohesie' - hippe paarse term voor wat ooit de gemeenschap heette? Voelen de honderdvijftigduizend burgers zich wel onderling betrokken? Vorig jaar vroeg Almere aan de sociologen van de Universiteit van Amsterdam om er grootscheeps onderzoek naar te doen. Prof.dr. Kees Schuyt en dr. Leon Deben begeleidden negen doctoraalstudenten die allemaal een 'deelgebied' voor hun rekening namen. Deze week zullen ze het eindrapport officieel presenteren aan het Almeerse gemeentebestuur. Belangrijkste conclusie: met de 'sociale cohesie' in Almere valt het vooralsnog reuze mee. Het leven is er, 'anders dan vaak wordt gedacht', best aangenaam. Stadssocioloog Leon Deben: 'Het is net of je niet positief m g zijn over Almere. In de ogen van intellectuelen en vormgevers is zo'n suburb heel negatief. Daar betrap ik mezelf ook voortdurend op: ik zou er persoonlijk nooit willen wonen. Maar zo'n houding mag natuurlijk niet je onderzoek verstoren.' Vergeleken met gemeenten van dezelfde omvang, zeggen de sociologen, scoort Almere 'redelijk tot goed'. Er zijn geen echt verpauperde wijken, geen hoge werkloosheidscijfers, geen groepen die 'structureel uit de boot vallen' - verschijnselen die zouden duiden op een zorgelijke 'sociale cohesie'. De Almeerders zélf, blijkt uit het onderzoek, zijn in doorsnee tamelijk tevreden over hun stad. Ooit kozen ze bewust voor betaalbaar en kindvriendelijk wonen in het groen: aan beide verwachtingen wordt volop voldaan. Nog een kenmerk van de Almeerders: ze zijn erg op zichzelf, druk in de weer met het huis, en niet met de buren noch met de wijk. Almeerders schilderen, verbouwen en tuinieren dat het een aard heeft. Kunnen ze een mooiere, betere, grotere woning krijgen, dan verhuizen ze net zo makkelijk. Binnen Almere, dat wel. Maar wie denkt dat juist die mentaliteit duidt op een geringe 'sociale cohesie' heeft het mis, vinden de onderzoekers. Kees Schuyt: 'De houding van: laat me nou, is niet per se een veeg teken. Er zijn tegenwoordig nu eenmaal veel mensen die ervoor kiezen om niet almaar met de buren om te gaan. Hun leven ís al propvol met relaties. Waarom zouden straten en buurten met elkaar in harmonie moeten leven? Dat kan ook verstikkend zijn, heeft ook heel nadelige sociale gevolgen. Achter het begrip sociale cohesie, zoals politici het gebruiken, zit toch een beetje de nostalgie naar een harmonische samenleving die er nooit is geweest.' Almere is, vindt Schuyt, misschien wel 'een mooie icoon' voor deze tijd. 'Je ziet er de moderne burger: zelfstandig, individualistisch, veeleisend. Wij zeggen: je moet oppassen om die moderne burger per definitie als probleemburger te zien.' Is het dan alles rozengeur en maneschijn, daar in de poldergroeistad? Dat ook weer niet. Stevige kritiek heeft het eindrapport op het 'cultuurbeleid' van de gemeente - ook een aspect van 'sociale cohesie'. Dat beleid gaat 'alle kanten' op, vinden de onderzoekers. 'Ze willen de wereld veroveren,' zegt Schuyt. 'Maar ze willen alles tegelijk. Ze willen sportstad zijn, ict-stad, funstad. En de allerbeste architect moet het centrum vormgeven. Daar is niks op tegen, maar ze zijn niet consistent.' 'Er ontbreekt,' zegt Deben, 'een politiek verankerde visie op wat ze onder cultuur verstaan. Wat je daarover hoort, zijn geleende teksten van adviesbureaus. Op het stadhuis kom je die bureaus allemaal tegen: o, denk je dan, die heeft ook weer een opdracht. Met die leuke ideeën haalt Almere even de landelijke pers, en dan is het weer voorbij. Maar wat vinden de Almeerders er zelf van? Het gevaar is dat de burgerij niet zo hard meeloopt. Wij zeggen: gemeente, verschaf duidelijkheid. En communiceer met de burgers. De gemeente had een website waar anderhalf jaar oude berichten op stonden. Nu is er een nieuwe, maar die is weer niet reactief.' De groeidrift is Almeres grootste valkuil, vinden de sociologen. De gemeentelijke aandacht ging tot nu toe vooral uit naar het 'op de kaart zetten' van Almere. En dat is ten koste gegaan van 'de relatie met de bevolking'. Neem de criminaliteit: de cijfers tonen aan dat die, mét de groei van de bevolking, nogal snel stijgt. 'Maar de politie surveillance,' zegt Schuyt, 'is er nog steeds suburbaan. Mensen klagen terecht dat het veel te lang duurt voor de politie komt. Bij de gemeente hebben ze kennelijk het idee dat die vijf kernen nog steeds vijf leuke dorpjes zijn. Terwijl de criminaliteit intussen bijna die van een grote stad is geworden.' 'Als de gemeente dat nu laat lopen,' zegt Deben, 'kan het overheersende idee dat het in Almere prettig en veilig wonen is snel omslaan. Je moet mensen het gevoel geven dat er iets aan de veiligheid wordt gedaan. Niet dat niemand meer oplet.' Voor een deel wordt de stijgende criminaliteit in Almere veroorzaakt door de enorme aantallen jongeren die zich er te pletter vervelen. Sportclubs, een paar naargeestige hangplekken, twee disco's, enkele snackbars - dat is het wel. De criminele gevolgen van de verveling zullen alleen maar verergeren, voorspellen de onderzoekers. Schuyt: 'Achter die jongeren van nu zit een nog grotere groep basisschoolkinderen die over enkele jaren in de puberteit komt. Wij zeggen: er zijn veel te weinig voorzieningen voor de jeugd, dat is echt achtergebleven. Jullie moeten echt zorgen voor een jongerenbeleid.' Deben: 'En dan in overleg met de jongeren zelf. Als je hangplekken maakt, moet je niet een soort bushokjes neerzetten. Of wéér een bureau om advies vragen.' De Antilliaanse jongeren, daar zou Almere ook meer oog voor moeten hebben. Deben: 'Je hoort dat die voor veel overlast zorgen. Maar de politie weet er te weinig van af. Een van onze aanbevelingen is: ga het dadergedrag na. Bekijk ze nou eens, wie zijn het? Zijn het werkelijk de Antilliaanse jongeren uit de Bijlmer die zoveel overlast bezorgen? Je moet uitkijken met het bevestigen van vooroordelen, denk ik. Maar de gemeente moet wel met de allochtonen aan de slag. Je kunt niet zeggen: er is een tennisclub, daar sluiten ze zich maar aan. Dat is ontkennen dat allochtonen anders in elkaar zitten. Je moet zorgen dat ook zij zich thuis voelen. Nu is Almere een hartstikke witte stad, in uiterlijk, in verschijningsvorm.' Schuyt: 'Het percentage allochtonen is hoog, maar in de stad zie je ze niet terug.' De sociologen wijzen erop dat pijnlijk wordt gevoeld hoe 'een aantal dingen is weggepoetst'. Deben: 'Het maatschappelijk werk en het opbouwwerk zijn overal in Nederland zo goed als verdwenen. Hoe kom je er nu achter waar het fout gaat? Waar heb je nog de voelhoorns in de buurt? Vroeger had je nog de kerk, of de school. Maar de kerk is in Almere geen factor en de scholen rennen hijgend achter hun eigen groei aan. Maatschappelijke problemen komen bij de politie terecht, en dan is het veelal te laat.' Daarom vinden de onderzoekers het 'volkomen terecht' dat Almere bij de twintig Grote Steden wil horen en geld wil uit het Grotestedenbeleid. Want dat is de niet eens zo geheime wens van de gemeente die schuilgaat achter de opdracht voor het grootscheepse onderzoek naar de 'sociale cohesie'. Schuyt: 'Wat omvang betreft hoort Almere er al helemaal bij. En in de toekomst zullen de nu nog suburbane problemen ook grootstedelijk zijn. De vraag is: hoe kun je de huidige, nog niet erg problematische situatie handhaven? Hoe zorg je dat de burgers redelijk tevreden blíjven? Dat zal op zichzelf al een enorme opgave zijn.' Bij de gemeente, zeggen Schuyt en Deben, zijn ze niettemin 'licht teleurgesteld' over het eindrapport. Natuurlijk, een slim gemeentebestuur kan de uitkomsten 'politiek vertalen'. Maar nog liever hadden ze op het stadhuis precies willen horen hoevéél hangplekken en buurthuizen wáár moeten komen. 'In het verlangen om de sociale cohesie aan te pakken,' zegt Deben, 'zit iets van het oude sociaal-democratische ideaal. Het idee dat de samenleving maakbaar is. Maar dat is natuurlijk niet zo. Overal zijn lokale overheden op zoek. De samenleving verhardt en ze denken: hoe kunnen we dat veranderen? En dan komen ze bij ons en willen ze van ons horen hoe dat moet. Maar wij weten het ook niet. Wij kunnen alleen maar zeggen: sommige verschijnselen heb je niet meer onder controle. Die kun je niet meer sturen als lokale overheid. Neem het huizenbezit. Als mensen geld hebben, gaan ze huizen kopen. En als je een eigen huis hebt, wil je je bezit afschermen. Hoe rijker Nederland wordt, hoe rechtser en hoe minder solidair we zullen zijn.' |
| SOCIALE COHESIE DOOR ELMA
DRAYER EN MARGALITH KLEIJWEGT Almeerders houden nog wel van Almere - nóg wel POLITIE DOOR ELMA DRAYER BOUWEN DOOR JAAP HUISMAN NOOIT WITTE SOKKEN DOOR MARLIES LENSINK BURGEMEESTER OUWERKERK DOOR MARGALITH
KLEIJWEGT EN MAX VAN WEEZEL |
|
|